Test PANAS – instrukcja i interpretacja dla prac magisterskich

Test PANAS (Positive and Negative Affect Schedule) jest jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi do badania afektu w pracach magisterskich z psychologii, ponieważ w stosunkowo prosty, a jednocześnie metodologicznie rzetelny sposób pozwala na uchwycenie dwóch względnie niezależnych wymiarów funkcjonowania emocjonalnego jednostki, czyli afektu pozytywnego oraz afektu negatywnego, co czyni go szczególnie użytecznym w badaniach nad dobrostanem psychicznym, stresem, regulacją emocji, jakością życia czy funkcjonowaniem w sytuacjach trudnych. Skala PANAS została skonstruowana w oparciu o założenie, że emocje pozytywne i negatywne nie stanowią przeciwległych krańców jednego kontinuum, lecz są odrębnymi wymiarami, które mogą współwystępować w różnym nasileniu, co oznacza, że osoba może jednocześnie doświadczać wysokiego poziomu emocji negatywnych i wysokiego poziomu emocji pozytywnych, co ma istotne konsekwencje interpretacyjne i powinno zostać jasno wyjaśnione w części teoretycznej pracy magisterskiej.

Kwestionariusz PANAS składa się z dwudziestu przymiotników opisujących stany emocjonalne, z czego dziesięć odnosi się do afektu pozytywnego, obejmującego takie doświadczenia jak energia, entuzjazm, zainteresowanie czy poczucie sprawczości, natomiast pozostałe dziesięć dotyczy afektu negatywnego, związanego z napięciem, lękiem, irytacją, poczuciem winy czy smutkiem, przy czym badany proszony jest o ocenę, w jakim stopniu doświadczał wskazanych emocji w określonym przedziale czasowym, co może obejmować zarówno chwilę obecną, ostatnie kilka dni, tydzień, jak i dłuższy okres, w zależności od celu badania i przyjętej instrukcji. W kontekście pracy magisterskiej niezwykle istotne jest precyzyjne sformułowanie instrukcji dla osób badanych oraz jej dokładne przytoczenie w rozdziale metodologicznym, ponieważ zmiana perspektywy czasowej, na przykład z „jak się czujesz w tej chwili” na „jak zazwyczaj się czujesz”, wpływa na to, czy PANAS mierzy aktualny stan emocjonalny, czy raczej względnie trwałą dyspozycję afektywną.

Respondenci udzielają odpowiedzi na pięciostopniowej skali Likerta, najczęściej od „wcale lub bardzo nieznacznie” do „bardzo silnie”, a każdej odpowiedzi przypisywana jest określona wartość punktowa, co umożliwia ilościową analizę wyników, przy czym w przeciwieństwie do wielu innych narzędzi psychologicznych PANAS nie zawiera pozycji wymagających rekodowania, co znacząco upraszcza proces obliczania wyników i zmniejsza ryzyko błędów technicznych na etapie analizy danych. Wynik surowy dla afektu pozytywnego oraz afektu negatywnego oblicza się poprzez zsumowanie punktów uzyskanych w obrębie każdej z podskal oddzielnie, co prowadzi do uzyskania dwóch niezależnych wskaźników, z których każdy mieści się zazwyczaj w przedziale od 10 do 50 punktów, przy czym wyższe wartości oznaczają większe nasilenie danego rodzaju afektu.

W pracy magisterskiej interpretacja wyników PANAS powinna być prowadzona z dużą ostrożnością i świadomością teoretyczną, ponieważ wysoki wynik w skali afektu negatywnego nie jest równoznaczny z obecnością zaburzeń psychicznych, podobnie jak niski wynik w skali afektu pozytywnego nie musi automatycznie oznaczać obniżonego dobrostanu czy depresji, lecz raczej wskazuje na aktualny lub deklarowany sposób przeżywania emocji w danym kontekście życiowym lub sytuacyjnym. Szczególnie ważne jest, aby autor pracy magisterskiej unikał języka diagnostycznego i wartościującego, koncentrując się na opisie poziomu afektu oraz jego związków z innymi badanymi zmiennymi, takimi jak stres, satysfakcja z życia, strategie radzenia sobie czy wsparcie społeczne.

W analizach statystycznych PANAS bywa wykorzystywany zarówno jako zmienna zależna, na przykład w badaniach nad czynnikami wpływającymi na dobrostan emocjonalny, jak i jako zmienna niezależna, gdy celem badania jest sprawdzenie, w jaki sposób poziom afektu pozytywnego i negatywnego różnicuje inne aspekty funkcjonowania psychicznego, przy czym każdorazowo należy jasno uzasadnić wybór takiego modelu analizy w odniesieniu do postawionych problemów badawczych i hipotez. Warto również zwrócić uwagę na konieczność sprawdzenia rzetelności skali w badanej próbie, na przykład poprzez obliczenie współczynnika alfa Cronbacha dla obu podskal, co stanowi standard metodologiczny w pracach magisterskich i znacząco podnosi ich wartość naukową.

Podsumowując, test PANAS jest narzędziem szczególnie użytecznym w badaniach akademickich ze względu na swoją prostotę, elastyczność oraz solidne podstawy teoretyczne, jednak jego poprawne zastosowanie w pracy magisterskiej wymaga precyzyjnego sformułowania instrukcji, prawidłowego obliczenia wyników dla obu wymiarów afektu oraz ostrożnej, kontekstowej interpretacji, która uwzględnia zarówno ograniczenia narzędzia, jak i specyfikę badanej populacji, co pozwala na formułowanie rzetelnych i metodologicznie poprawnych wniosków badawczych.