Co mierzy EPQ-R i kiedy stosować go w badaniach psychologicznych pisząc pracę magisterską z psychologii?

Kwestionariusz EPQ-R (Eysenck Personality Questionnaire – Revised), opracowany przez Hansa J. Eysencka oraz Sybil B. G. Eysenck, stanowi jedno z najważniejszych i najczęściej stosowanych narzędzi psychometrycznych służących do pomiaru osobowości w badaniach naukowych, ponieważ jego konstrukcja opiera się na obszernej, empirycznie potwierdzonej i teoretycznie spójnej koncepcji trójczynnikowej, zgodnie z którą osobowość człowieka można opisać za pomocą trzech podstawowych wymiarów: Ekstrawersji, Neurotyczności oraz Psychotyzmu, przy jednoczesnym uwzględnieniu skali Kłamstwa, pełniącej funkcję kontrolną i pozwalającej ocenić wiarygodność udzielanych odpowiedzi. Jest to narzędzie o dużej wartości badawczej, ponieważ jego przejrzysta struktura, wysoka rzetelność i prostota stosowania sprawiają, że doskonale nadaje się do badań realizowanych w ramach prac magisterskich z psychologii, w których student potrzebuje wiarygodnego pomiaru cech osobowości o dobrze udokumentowanym zapleczu teoretycznym.

Pierwszym i najbardziej intuicyjnie rozpoznawalnym wymiarem mierzonym przez EPQ-R jest Ekstrawersja (E), która obejmuje takie właściwości, jak towarzyskość, impulsywność, aktywność, optymizm, potrzeba kontaktu społecznego oraz tendencja do poszukiwania stymulacji. Osoby uzyskujące wysokie wyniki w tym zakresie opisuje się jako energiczne, ekspansywne, skłonne do angażowania się w relacje interpersonalne, podczas gdy osoby o niskich wynikach, czyli introwertycy, częściej preferują aktywności samotnicze, cechują się refleksyjnością, ostrożnością oraz niewielką potrzebą intensywnej stymulacji środowiskowej. W kontekście badań psychologicznych ekstrawersja stanowi wymiar niezwykle przydatny, ponieważ wiąże się z wieloma obszarami funkcjonowania człowieka — od sposobu radzenia sobie ze stresem, poprzez style komunikacji interpersonalnej, aż po poziom satysfakcji z życia czy motywację do działania — co sprawia, że jest ona często wykorzystywana jako zmienna predykcyjna lub porównawcza w pracach magisterskich.

Drugim z głównych wymiarów testu jest Neurotyczność (N), odnosząca się do emocjonalnej stabilności i odporności psychicznej jednostki. Osoby o wysokim poziomie neurotyczności przejawiają zwiększoną podatność na odczuwanie lęku, niepokoju, napięcia, drażliwości, smutku oraz innych negatywnych emocji, podczas gdy osoby o niskim poziomie na tej skali cechują się większą stabilnością emocjonalną, odpornością na stres oraz bardziej spokojnym sposobem reagowania w sytuacjach trudnych. Z perspektywy badań psychologicznych neurotyczność jest jednym z najistotniejszych predyktorów dobrostanu emocjonalnego, jakości relacji interpersonalnych, podatności na zaburzenia nastroju, wypalenia zawodowego oraz różnorodnych form dysfunkcji psychicznych. W związku z tym w pracach magisterskich neurotyczność jest często analizowana jako zmienna wyjaśniająca objawy lęku, depresji, stresu czy poczucia własnej wartości, co sprawia, że EPQ-R znajduje zastosowanie w wielu projektach dotyczących zdrowia psychicznego.

Trzecim wymiarem, który budzi najwięcej kontrowersji interpretacyjnych, jest Psychotyzm (P), który w koncepcji Eysencka nie odnosi się do zaburzeń psychotycznych w klinicznym rozumieniu, lecz opisuje tendencję jednostki do chłodu emocjonalnego, braku empatii, impulsywności, agresji, niekonwencjonalności oraz skłonności do łamania norm społecznych. Wysoki poziom psychotyzmu jest kojarzony z trudnościami w adaptacji społecznej, zachowaniami ryzykownymi lub agresywnymi, a także z nieprzewidywalnością i sztywnością interpersonalną. W badaniach psychologicznych wymiar ten jest szczególnie cenny w analizach dotyczących konfliktów interpersonalnych, zachowań problemowych, zachowań antyspołecznych, agresji lub nieprzystosowania społecznego, a także w projektach eksploracyjnych dotyczących kreatywności, nonkonformizmu czy oryginalności myślenia.

EPQ-R zawiera ponadto skalę Kłamstwa (L), która pełni kluczową funkcję kontrolną, umożliwiając identyfikację tendencji do prezentowania siebie w sposób społecznie pożądany, co jest zjawiskiem powszechnym w badaniach kwestionariuszowych, zwłaszcza tych realizowanych w środowisku akademickim. Wysoki wynik na tej skali może wskazywać, że osoba badana udziela odpowiedzi niezgodnych z rzeczywistością — na przykład z powodu chęci wywarcia korzystnego wrażenia, obawy przed oceną lub braku zrozumienia instrukcji — dlatego kontrola tego czynnika jest niezwykle istotna, ponieważ umożliwia eliminowanie profili niewiarygodnych lub stosowanie ostrożniejszej interpretacji wyników pozostałych skal.

W kontekście prac magisterskich EPQ-R jest narzędziem wyjątkowo przydatnym, ponieważ pozwala na stosunkowo szybki, rzetelny i łatwy do przeprowadzenia pomiar cech osobowości, a także umożliwia analizę statystyczną wyników za pomocą klasycznych metod, takich jak korelacja, regresja czy testy różnic między grupami. Jego wyniki można bez trudu interpretować w świetle bogatej literatury naukowej dotyczącej teorii osobowości, co wzmacnia teoretyczne podstawy pracy i pozwala na formułowanie wyraźnych, uzasadnionych hipotez badawczych. EPQ-R warto stosować wszędzie tam, gdzie cechy osobowości pełnią rolę zmiennej niezależnej lub moderującej, zwłaszcza w badaniach dotyczących stresu, zachowań społecznych, funkcjonowania w relacjach, dobrostanu psychicznego, wyników edukacyjnych lub motywacji.

Podsumowując, kwestionariusz EPQ-R mierzy trzy kluczowe wymiary osobowości — Ekstrawersję, Neurotyczność i Psychotyzm — oraz kontroluje wiarygodność odpowiedzi poprzez skalę Kłamstwa, co czyni go narzędziem niezwykle wartościowym i wszechstronnym w badaniach psychologicznych. Jego stosowanie jest szczególnie wskazane w pracach magisterskich, w których celem jest analiza zależności między cechami osobowości a innymi zjawiskami psychologicznymi, ponieważ umożliwia on zarówno precyzyjny pomiar, jak i głęboką interpretację funkcjonowania jednostki w kontekście teoretycznych modeli osobowości.