Analiza porównawcza: porównanie plan–wykonanie w pracy magisterskiej z ekonomii, finansów, zarządzania. Jaką ją wykonać.

Analiza porównawcza plan–wykonanie stanowi jedno z kluczowych narzędzi oceny efektywności zarządzania w pracach magisterskich z zakresu ekonomii, finansów i zarządzania, ponieważ umożliwia ocenę stopnia realizacji założeń planistycznych, skuteczności podejmowanych decyzji gospodarczych oraz zdolności organizacji do kontrolowania i korygowania przebiegu procesów ekonomicznych w warunkach zmiennego otoczenia rynkowego.

Pierwszym krokiem w przeprowadzeniu analizy plan–wykonanie w pracy magisterskiej jest precyzyjne określenie celu badania, który powinien być bezpośrednio powiązany z problemem badawczym i hipotezami pracy, gdyż analiza ta może służyć zarówno ocenie skuteczności planowania finansowego i operacyjnego, identyfikacji obszarów odchyleń od założeń, jak i badaniu wpływu czynników wewnętrznych i zewnętrznych na poziom realizacji celów ekonomicznych badanego podmiotu.

Następnie konieczne jest jednoznaczne zdefiniowanie zakresu przedmiotowego analizy, co oznacza określenie, czy porównanie plan–wykonanie dotyczy całej działalności przedsiębiorstwa, wybranych obszarów, takich jak przychody, koszty, wynik finansowy, nakłady inwestycyjne czy zatrudnienie, czy też pojedynczych projektów lub procesów, przy czym wybór ten powinien być uzasadniony znaczeniem analizowanych pozycji dla realizacji celów strategicznych organizacji.

Kolejnym etapem jest określenie horyzontu czasowego analizy, który najczęściej obejmuje jeden rok obrachunkowy lub kilka kolejnych okresów planistycznych, co pozwala na ocenę powtarzalności odchyleń oraz identyfikację trwałych problemów w procesie planowania lub realizacji założeń, a w pracy magisterskiej istotne jest wyraźne wskazanie, czy analiza ma charakter jednorazowy, czy też dynamiczny.

Po ustaleniu zakresu analizy następuje etap pozyskania danych empirycznych, które obejmują wartości planowane oraz rzeczywiście osiągnięte, przy czym dane planistyczne mogą pochodzić z budżetów, planów finansowych, strategii rozwoju lub dokumentów controllingowych, natomiast dane wykonania z rachunku zysków i strat, ewidencji księgowej lub raportów zarządczych, a w pracy magisterskiej kluczowe znaczenie ma dokładne wskazanie źródeł danych oraz omówienie ich wiarygodności i porównywalności.

Właściwa analiza plan–wykonanie rozpoczyna się od zestawienia danych planowanych i rzeczywistych w czytelnych tabelach, co umożliwia bezpośrednie porównanie poziomu realizacji założeń, przy czym w pracy magisterskiej zaleca się prezentowanie danych w ujęciu wartościowym oraz procentowym, aby umożliwić ocenę zarówno bezwzględnej, jak i względnej skali odchyleń.

Kolejnym krokiem jest obliczenie odchyleń, które stanowią podstawę analizy plan–wykonanie, przy czym wyróżnia się odchylenia bezwzględne, będące różnicą pomiędzy wartościami planowanymi i rzeczywistymi, oraz odchylenia względne, wyrażane najczęściej w procentach, co pozwala na ocenę stopnia realizacji planu niezależnie od jego skali oraz umożliwia porównywanie wyników pomiędzy różnymi pozycjami lub okresami.

Istotnym elementem analizy plan–wykonanie w pracy magisterskiej jest interpretacja odchyleń, która nie powinna ograniczać się do stwierdzenia ich istnienia, lecz powinna obejmować analizę przyczynowo-skutkową, uwzględniającą zarówno czynniki wewnętrzne, takie jak błędy planistyczne, niewłaściwa alokacja zasobów czy zmiany organizacyjne, jak i czynniki zewnętrzne, w tym zmiany popytu, sytuację makroekonomiczną, inflację czy regulacje prawne.

W celu pogłębienia analizy plan–wykonanie w pracy magisterskiej zasadne jest dokonanie klasyfikacji odchyleń na korzystne i niekorzystne, co pozwala na ocenę, czy różnice pomiędzy planem a wykonaniem przyczyniają się do poprawy czy pogorszenia wyników ekonomicznych, a także na identyfikację obszarów wymagających działań korygujących.

W bardziej zaawansowanych pracach magisterskich analiza plan–wykonanie może zostać rozszerzona o analizę strukturalną i dynamiczną odchyleń, polegającą na badaniu, które pozycje w największym stopniu przyczyniły się do ogólnego odchylenia oraz jak zmieniała się realizacja planów w czasie, co zwiększa wartość poznawczą i diagnostyczną pracy.

Do realizacji analizy plan–wykonanie w pracy magisterskiej najczęściej wykorzystuje się narzędzia techniczne, takie jak arkusze kalkulacyjne umożliwiające obliczanie odchyleń i tworzenie wykresów porównawczych, a także elementy rachunkowości zarządczej i controllingu, które dostarczają ram interpretacyjnych dla oceny skuteczności planowania i realizacji założeń.

Zwieńczeniem analizy porównawczej plan–wykonanie w pracy magisterskiej powinno być sformułowanie syntetycznych wniosków i rekomendacji, które odnoszą się do jakości procesu planowania, skuteczności realizacji celów oraz możliwości usprawnienia systemu kontroli i zarządzania, przy czym wnioski te muszą wynikać bezpośrednio z przeprowadzonych obliczeń i analiz oraz pozostawać w ścisłym związku z problemem badawczym i hipotezami pracy, co stanowi o jej spójności metodologicznej i wysokiej wartości naukowej.